Saksen en Sardinië presenteren zich als koplopers in strijd om Einstein Telescope, strijd wordt steeds politieker
Italië en de Duitse deelstaat Saksen zetten hun samenwerking in de strijd om de Einstein Telescope nadrukkelijk voort, bleek dinsdag maar weer. De Italiaanse minister van Universiteiten en Onderzoek Anna Maria Bernini en haar Saksische collega Sebastian Gemkow bezochten samen de kandidaatlocatie op Sardinië. Beide bestuurders willen dat de miljardeninstallatie wordt verdeeld over hun twee regio's. De twee ministers bezochten de voormalige mijn Sos Enattos op Sardinië, waar Italië een deel van de Einstein Telescope wil bouwen. Ook de president van Sardinië, Alessandra Todde, was erbij. Tijdens een bijeenkomst spraken de bestuurders uitgebreid over de samenwerking en de toekomst van het Europese onderzoeksproject. Volgens onderzoeksminister Bernini is een opstelling met twee L-vormige detectoren, waarvan één op Sardinië en één in de Duitse regio Lausitz, de beste optie. Positie versterktDe Saksische minister Gemkow ging nog een stap verder. Volgens hem heeft het onlangs verschenen rapport over het ontwerp van de Einstein Telescope de gezamenlijke kandidatuur versterkt: "Deze bevindingen versterken mijn overtuiging dat we moeten doorgaan op de weg die we al zijn ingeslagen. We werken samen aan een oplossing met twee L-vormige detectoren, één op Sardinië en één in de Lausitz in Saksen, met nauwe samenwerking op politiek, wetenschappelijk en technologisch gebied." Aan dat onderzoek werkten meer dan 200 wetenschappers mee. Zij vergeleken twee mogelijke ontwerpen voor de Einstein Telescope. Het oorspronkelijke plan bestaat uit een driehoekige installatie met drie armen van tien kilometer, die volledig op één locatie wordt gebouwd. Het alternatief bestaat uit twee losse L-vormige detectoren, met armen van vijftien kilometer. Die kunnen op twee verschillende locaties in Europa worden gebouwd, waardoor niet één, maar twee kandidaatregio's een deel van het prestigieuze project kunnen binnenhalen.Volgens het rapport biedt de dubbele L-vorm op verschillende wetenschappelijke gebieden meer kansen, al is een driehoeksvorm niet volledig van tafel, omdat ook die variant voldoet aan de eisen. Met de publicatie van het rapport veranderde ook ook de strijd om de locatie. Waar de Euregio, Sardinië en Saksen aanvankelijk vooral met elkaar concurreerden, biedt de dubbele L-vorm ruimte voor samenwerking. De vraag is dan welke twee regio's samen de Einstein Telescope mogen bouwen. CompromisBij het Euregionale Einstein-hoofdkantoor in Maastricht werd de bijeenkomst waarschijnlijk met argusogen gevolgd. Dat de samenwerking tussen Italië en Saksen nog steeds springlevend is, kan een tegenvaller zijn. De Belgische krant De Morgen meldde in september dat de Belgische premier Bart De Wever en de Italiaanse premier Giorgia Meloni hadden gesproken over een mogelijk compromis. Daarbij zou één L-vormige detector op Sardinië komen en de andere in de Euregio Maas-Rijn.Zo'n oplossing zou betekenen dat beide regio's een deel van de Einstein Telescope krijgen, maar de Italianen spreken nu hun voorkeur uit voor samenwerking met Saksen. Of een samenwerking tussen Italië en de Euregio hiermee van tafel is, is de vraag. De Duitse federale regering kan nog een cruciale rol spelen. Die heeft nog geen voorkeur uitgesproken tussen beide plannen. Duidelijk is wel dat de keuze van de regering van bondskanselier Merz een zwaarwegende stem gaat zijn. Het is dan ook niet gek dat Saksen hoopt dat Italië 'niet vreemdgaat' met de Euregio. De Saksische minister Gemkow greep de onderzoeksresultaten aan om Italië vast te houden. Hij ziet het rapport als een bevestiging van de koers die Saksen en Sardinië al eerder hebben ingezet. De twee landen hadden al eerder plannen gemaakt voor de L-vorm: "Wij hebben het voorbeeld gegeven en Europa is ons gevolgd", zei hij. "Wij hebben nu het leidende plan om de Einstein Telescope in en met Europa te realiseren. En we moeten bewijzen dat het werkt", vertelde Gemkowm.Miljarden en duizenden banenWant er staat veel op het spel. De economische belangen zijn groot. Als de Einstein Telescope in de Euregio wordt gebouwd, gaat het om een bouwinvestering van ongeveer 2,3 miljard euro. Daarnaast zou het project ongeveer 2.000 directe en indirecte banen kunnen opleveren.De Einstein Telescope moet zwaartekrachtgolven meten. Dat zijn uiterst kleine verstoringen in de ruimtetijd, bijvoorbeeld veroorzaakt door botsende zwarte gaten. Met de nieuwe installatie hopen wetenschappers veel nauwkeuriger te kunnen meten dan met bestaande detectoren.Maastricht speelt nu al een belangrijke rol binnen het project. Zowel het projectbureau van de Einstein Telescope als ETpathfinder, een permanent Europees testcentrum voor de ontwikkeling van nieuwe detectietechnologie, zijn er gevestigd. Sardinië is ook al met een onderzoeksfaciliteit begonnen. Eind september ging officieel de bouw van een onderzoekscentrum van start.De uiteindelijke locatiekeuze moet in 2027 vallen. De bijeenkomst op Sardinië laat zien dat de strijd niet alleen draait om de beste ondergrond en het meest geschikte ontwerp. Ook de politieke steun wordt steeds belangrijker. En juist op dat vlak proberen Italië en Saksen hun voorsprong te vergroten. De grote vraag is of de Euregio op dat vlak nog iets uit de hoge hoed kan toveren.
zuidlimburgvandaag.nl
