Tessera
Folgen

Faclair na Gàidhlig

@faclair.bsky.social

Faclair na Gàidhlig: Faclair eachdraidheil na #Gàidhlig / A historical dictionary of Scottish #Gaelic. https://www.faclair.ac.uk/ Le taic bho Bhòrd na Gàidhlig agus Comhairle Maoineachaidh na h-Alba.

238 Posts404 Follower83 Folgt
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 3w ago

Thàinig Rannsachadh na Gàidhlig 11 (2026) gu crìch an-dè. Bha sgioba Fhaclair na Gàidhlig air ar dòigh bruidhinn ann an ciad làn-choinneimh na co-labhairt Dimàirt. Agus, ’s e tlachd dhà-rìribh a bh’ ann a bhith a’ frithealadh na co-labhairt fhèin. Dh’ionnsaich sinn an t-uabhas bho òraidean chàich.

BildBild
Digital Archive of Scottish Gaelic DASG@dasg-glaschu.bsky.social · last mo.

Facal an Latha (19): 'bus' (carbad). 'S ann bhon Laidinn, tron Fhraingis agus às dèidh sin tron Bheurla, a thàinig am facal 'bus' a-steach dhan Ghàidhlig. 'S e giorrachadh air an fhacal Laideannach 'omnibus' ("dhan a h-uile duine") a th' ann. www.etymonline.com/word/omnibus

Omnibus - Etymology, Origin & Meaning

"long-bodied, four-wheeled public vehicle with seats for passengers," from French… See origin and meaning of omnibus.

etymonline.com

Association for Scottish Literature@asls.org.uk · last mo.

Gur duilich leam mar tha mi ’S mo chridhe ’n sàs aig bròn Bhon an uair a dh’fhàg mi Beanntan ard a’ cheò… —Dòmhnall Ruadh Chorùna, “An Eala Ban” The First Battle of the #Somme began #OTD, 1 July, 1916. Dòmhnall Ruadh Chorùna composed “An Eala Bhan” (“The White Swan”) during the battle #poem #WW1

An Eala Ban Dòmhnall Ruadh Chorùna Gur duilich leam mar tha mi ’S mo chridhe ’n sàs aig bròn Bhon an uair a dh’fhàg mi Beanntan ard a’ cheò Gleanntannan a’ mhànrain Nan loch, nam bàgh ’s nan sròm ’S an eala bhàn tha tàmh orra Gach là air ’m bheil mi ’n tòir. A Mhagaidh na bi tùrsach A rùin, ged gheibhinn bàs – Cò am fear am measg an t-sluaigh A mhaireas buan gu bràth? Chan eil sinn uile ach air chuairt Mar dhìthein buaile fàs Bheir siantannan na bliadhna sìos ’S nach tog a’ ghrian an àird. Tha ’n talamh lèir mun cuairt dhìom ’Na mheallan suas ’s na neòil; Aig na ’shells a’ bualadh – Cha lèir dhomh bhuam le ceò: Gun chlaisneachd aig mo chluasan Le fuaim a’ ghunna mhòir; Ach ged tha ’n uair seo cruaidh orm Tha mo smuaintean air NicLeòid. Mas e ’s gu bheil e ’n dàn dhomh on bhlàr gun till mi beò Is gu faic mi ’n t-àite san deach ar n-àrach òg Bidh sinne ’s crathadh làmh againn is bilean blàth toirt phòg ’S mo ghealltanas bidh pàighte dhut le fainne chur mud mheòir. Oidhche mhath leat fhèin, a rùin Nad leabaidh chùbhraidh bhlàth; Cadal sàmhach air a chùl ’s do dhùsgadh sunndach slàn Tha mise ’n seo san truinnsidh fhuair ’s nam chluasan fuaim a’ bhàis Gun dùil ri faighinn às le buaidh – Tha ’n cuan cho buan ri shnàmh.The White Swan Donald MacDonald Sad I consider my condition With my heart engaged with sorrow From the very time that I left The high bens of the mist The little glens of dalliance Of the lochs, the bays and the forelands And the white swan dwelling there Whom I daily pursue. Maggie, don’t be sad Love, if I should die – Who among men Endures eternally? We are all only on a journey Like flowers in the deserted cattle fold That the year’s elements will bring down And that the sun cannot raise. All the ground around me Is like hail in the heavens; With the shells exploding – I am blinded by smoke: My ears are deafened By the roar of the cannon; But though this time is hard on me, My thoughts are on the girl MacLeod. If it is fated to me That from the battle I should return safe, And see the place Where we were nurtured young We’ll shake hands And warm lips shall kiss And my promise be fulfilled to you With a ring put round your finger. Goodnight to you, love In your warm, sweet-smelling bed; May you have peaceful sleep and May you waken healthy and in good spirits I am here in the cold trench With the clamour of death in my ears With no hope of returning victorious – The ocean is too wide to swim.
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · last mo.

BODACH-RÒCAIS ~ a scarecrow 👨🏻‍🌾 www.faclair.ac.uk/entries/88 𝟏𝟖𝟗𝟗 𝑀𝑎𝑐-𝑇𝑎𝑙𝑙𝑎 VII No. 42. 331 Lìon iad aodach Dhomhnuill deth ’n fhodar, a deanadh bodach-ròcais cho math ’sa sheas riamh air achadh. [𝑇ℎ𝑒𝑦 𝑓𝑖𝑙𝑙𝑒𝑑 𝐷𝑜𝑛𝑎𝑙𝑑’𝑠 𝑐𝑙𝑜𝑡ℎ𝑒𝑠 𝑤𝑖𝑡ℎ 𝑠𝑡𝑟𝑎𝑤, 𝑚𝑎𝑘𝑖𝑛𝑔 𝑎𝑠 𝑔𝑜𝑜𝑑 𝑎 𝑠𝑐𝑎𝑟𝑒𝑐𝑟𝑜𝑤 𝑎𝑠 𝑒𝑣𝑒𝑟 𝑠𝑡𝑜𝑜𝑑 𝑖𝑛 𝑎 𝑓𝑖𝑒𝑙𝑑.]

Image description: ‘Scarecrow’ from an advert in an American magazine, 1942. Source: https://www.flickr.com/photos/86821724@N00/275402356
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · last mo.

FALLAID 🍞🍚🌾 www.faclair.ac.uk/entries/84 A sprinkling of meal or flour left after a baking. 𝟏𝟖𝟗𝟏 Nic-a-Phearsoin 𝐷𝑎̀𝑖𝑛 𝑎𝑔𝑢𝑠 𝑂𝑟𝑎𝑖𝑛 𝐺ℎ𝑎̀𝑖𝑑ℎ𝑙𝑖𝑔 123 ’S gur e mo chrìdh tha cràiteach, | A’ faicinn dol mo chàirdean, | Ga ’m pianadh ris an àiteach, | ’S nach dean am bàrr an fhallaid dhaibh.

Image description: children making biscuitsm with a dusting of flour (fallaid) on the counter. The photography by Nenad Stojković, with license CC 2.0. Available here: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=186476339
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · last mo.

FALLAID 🍞🍚🌾 www.faclair.ac.uk/entries/84 Craiteachan de mhin-fhlùir no de mhin eile. 𝟏𝟖𝟗𝟏 Nic-a-Phearsoin 𝐷𝑎̀𝑖𝑛 𝑎𝑔𝑢𝑠 𝑂𝑟𝑎𝑖𝑛 𝐺ℎ𝑎̀𝑖𝑑ℎ𝑙𝑖𝑔 123 ’S gur e mo chrìdh tha cràiteach, | A’ faicinn dol mo chàirdean, | Ga ’m pianadh ris an àiteach, | ’S nach dean am bàrr an fhallaid dhaibh.

Tuairisgeul na h-ìomhaigh: clann a’ dèanamh bhriosgaidean agus fallaid (craiteachan de mhin-fhlùir) air a’ chunntair. An dealbh-camara le Nenad Stojković, le cead CC 2.0. Ri faotainn an seo: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=186476339
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 2mo ago

𝗿𝗼̀𝗰𝗮𝗶𝘀, 𝗿𝗼̀𝗰𝗮𝘀 ~ the rook Our latest entry: www.faclair.ac.uk/entries/86 𝙖𝟭𝟳𝟳𝟵 𝘚𝘰𝘯𝘨𝘴 𝘰𝘧 𝘑𝘰𝘩𝘯 𝘔𝘢𝘤𝘊𝘰𝘥𝘳𝘶𝘮 (1938) 66 Ceòl tha cho sgreataidh | Ri sgreadail nan ròcas. [𝘮𝘶𝘴𝘪𝘤 𝘢𝘴 𝘭𝘰𝘢𝘵𝘩𝘴𝘰𝘮𝘦 𝘢𝘴 [𝘵𝘩𝘦] 𝘴𝘤𝘳𝘦𝘦𝘤𝘩𝘪𝘯𝘨 𝘰𝘧 𝘳𝘰𝘰𝘬𝘴] #ròcas #ròcais #rook #CorvusFrugilegus

Image description: Rook (Corvus frugilegus) in Ayr, Scotland. Photograph by DickDaniels (https://theworldbirds.org/), from: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rook_Corvus_frugilegus.jpg#/media/File:Rook_Corvus_frugilegus.jpg (CC BY-SA 3.0).
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 2mo ago

Coinneamh mhòr eile! Thàinig an Comataidh Deasachaidh againn cruinn còmhla an-dè ann an Oilthigh Ghlaschu. 👩‍🏫📖📚 Bhruidhinn sinn mu chuid de na tòimhseachain ris a bheil deasaichean an fhaclair a' gleac an-dràsta, m.e., ceann-fhaclan, faclan fillte, ainmearan gnìomhaireach, structar nan gnìomhairean.

Dealbh den fheadhainn a bha coinneamh a' Chomataidh Deasachaidh. Tha an Comataidh Deasachaidh fhèin a’ gabhail a-steach Marace Dareau, an Dr Charles Dillon (Foclóir Stairiúil na Gaeilge), an Dr Anthony Harvey (The Dictionary of Medieval Latin from Celtic Sources), Andrew Hawke (Geiriadur Prifysgol Cymru), Iain MacDhòmhnaill, an t-Ollamh Uilleam MacGill’Ìosa, an t-Ollamh Roibeard Ó Maolalaigh, agus an t-Ollamh Boyd Robasdan. Bha Màiri NicCumhais (Dachaigh airson Stòras na Gàidhlig), Gillian Rothach (Sabhal Mòr Ostaig), agus sgioba Fhaclair na Gàidhlig cuideachd an sàs sa choinneimh.
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 2mo ago

FAIDHBHILE ~ the beech tree 🌳 www.faclair.ac.uk/entries/12 𝙖𝟭𝟴𝟮𝟮 𝘔𝘢𝘤𝘓𝘢𝘤𝘩𝘭𝘢𝘯’𝘴 𝘎𝘢𝘦𝘭𝘪𝘤 𝘝𝘦𝘳𝘴𝘦 (1937) 191 Thurluing e, ’s fo’n fhaibhill ghuirm | Dhruid ri bannrigh bhuirb nan creuchd. [𝘏𝘦 [𝘈𝘱𝘰𝘭𝘭𝘰] 𝘥𝘦𝘴𝘤𝘦𝘯𝘥𝘦𝘥, 𝘢𝘯𝘥 𝘶𝘯𝘥𝘦𝘳 𝘢 𝘨𝘳𝘦𝘦𝘯 𝘣𝘦𝘦𝘤𝘩 𝘵𝘳𝘦𝘦, 𝘩𝘦 𝘢𝘱𝘱𝘳𝘰𝘢𝘤𝘩𝘦𝘥 𝘵𝘩𝘦 𝘧𝘪𝘦𝘳𝘤𝘦 𝘲𝘶𝘦𝘦𝘯 𝘰𝘧 𝘵𝘩𝘦 𝘴𝘤𝘢𝘳𝘴.]

Image description: ‘The Kissing Beech’, a veteran tree in Kilvarock Castle, Croy, Inverness-shire. Source of the picture: https://www.facebook.com/photo/?fbid=122225949962101944&set=pcb.122225950046101944 Also see the Woodland Trust’s entry: https://ati.woodlandtrust.org.uk/tree-search/tree?treeid=28334#/
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 2mo ago

FAIDHBHILE 🌳 www.faclair.ac.uk/entries/12 𝙖𝟭𝟴𝟮𝟮 𝘔𝘢𝘤𝘓𝘢𝘤𝘩𝘭𝘢𝘯’𝘴 𝘎𝘢𝘦𝘭𝘪𝘤 𝘝𝘦𝘳𝘴𝘦 (1937) 191 Thurluing e, ’s fo’n fhaibhill ghuirm | Dhruid ri bannrigh bhuirb nan creuchd. Seo às-earrann bho thionndadh Gàidhlig a rinn Eòghann MacLachlainn (1775–1822) air Leabhar 7 dhen Iliad.

‘Faidhbhile a’ Phògaidh’ no an Kissing Beech. ’S e seann-chraobh a tha seo faisg air Caisteal Chill Ràthaig, Crothaidh, Siorrachd Inbhir Nis. Tùs na deilbh: https://www.facebook.com/photo/?fbid=122225949962101944&set=pcb.122225950046101944 Faic an t-inntreadh aig Urras nan Coilltean: https://ati.woodlandtrust.org.uk/tree-search/tree?treeid=28334#/
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 3mo ago

𝘗𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯 ~ a pet animal 𝟭𝟴𝟵𝟱 𝘔𝘢𝘤-𝘛𝘢𝘭𝘭𝘢 IV No. 13. 3. Bha beatha ’n duine air a shàbhaladh, agus faodaidh sinn a bhi cinnteach nach do chum e piatan tigeir riamh tuilleadh. [𝘛𝘩𝘦 𝘮𝘢𝘯’𝘴 𝘭𝘪𝘧𝘦 𝘸𝘢𝘴 𝘴𝘢𝘷𝘦𝘥, 𝘢𝘯𝘥 𝘸𝘦 𝘤𝘢𝘯 𝘣𝘦 𝘴𝘶𝘳𝘦 𝘵𝘩𝘢𝘵 𝘩𝘦 𝘯𝘦𝘷𝘦𝘳 𝘦𝘷𝘦𝘳 𝘬𝘦𝘱𝘵 𝘢 𝘱𝘦𝘵 𝘵𝘪𝘨𝘦𝘳 𝘢𝘨𝘢𝘪𝘯.]

The illustration by Judith Kerr from 𝘛𝘩𝘦 𝘛𝘪𝘨𝘦𝘳 𝘞𝘩𝘰 𝘊𝘢𝘮𝘦 𝘵𝘰 𝘛𝘦𝘢 (1968). A Gaelic version of the book, translated by Gillebrìde Mac ’IlleMhaoil, is now available here: https://www.gaelicbooks.org/rannsaich-an-bh%C3%B9th/clann/aois-5-8/an-tigear-a-thainig-gu-dinneir
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 3mo ago

𝘗𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯 Is ionnan 𝘱𝘪𝘢𝘵𝘢𝘯 agus 𝘱𝘦𝘢𝘵𝘢(𝘯). Tha na leanas mar chaob à deagh sgeulachd 🐯: 𝟭𝟴𝟵𝟱 𝘔𝘢𝘤-𝘛𝘢𝘭𝘭𝘢 IV No. 13. 3. Bha beatha ’n duine air a shàbhaladh, agus faodaidh sinn a bhi cinnteach nach do chum e piatan tigeir riamh tuilleadh.

An dealbh le Judith Kerr bhon leabhar 𝘛𝘩𝘦 𝘛𝘪𝘨𝘦𝘳 𝘞𝘩𝘰 𝘊𝘢𝘮𝘦 𝘵𝘰 𝘛𝘦𝘢 (1968). Tha tionndadh Gàidhlig, eadar-theangaichte le Gillebrìde Mac ’IlleMhaoil, a-nis ri fhaighinn an seo: https://www.gaelicbooks.org/rannsaich-an-bh%C3%B9th/clann/aois-5-8/an-tigear-a-thainig-gu-dinneir
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 3mo ago

Nead-starraig ~ crow’s nest Another word for this is crannag. 𝟏𝟗𝟕𝟖 𝘋𝘈𝘚𝘎 𝘍𝘪𝘦𝘭𝘥𝘸𝘰𝘳𝘬 𝘈𝘳𝘤𝘩𝘪𝘷𝘦 Sgalpaigh na Hearadh Nead-na-starraig | crow’s nest. Ann an nead na starraig – in the crow’s nest of a mast in a sailing vessel, merchantman, merchant vessel. www.faclair.ac.uk/entries/65

Image: An 1867 image in the public domain, from Wikimedia Commons: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:(1867)_p184_I_SCORESBYS_TUNNA.jpg
Faclair na Gàidhlig@faclair.bsky.social · 3mo ago

Nead-starraig Àite faire àrd air crann luinge. Crannag a chanas cuid ris. 𝟏𝟗𝟕𝟖 𝘋𝘈𝘚𝘎 𝘍𝘪𝘦𝘭𝘥𝘸𝘰𝘳𝘬 𝘈𝘳𝘤𝘩𝘪𝘷𝘦 Sgalpaigh na Hearadh Nead-na-starraig | crow’s nest. Ann an nead na starraig – in the crow’s nest of a mast in a sailing vessel, merchantman, merchant vessel. www.faclair.ac.uk/entries/65

Ìomhaigh: (1867) san àrainn phoblaich, bho Wikimedia Commons: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:(1867)_p184_I_SCORESBYS_TUNNA.jpg